Lampki FIAT DUCATO 2010 Instrukcja obsługi (in Polish)

223
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZEŃSTWO
URUCHAMIENIE
I JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE
I KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBSUGA
I KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE TECHNICZNE
SPIS TREŚCI
Jeżeli przewiduje się długi postój
samochodu w warunkach szczególnie
zimnych, należy wymontować akumulator
i przenieść go w ciepłe miejsce; w przeciwnym
razie akumulator może zamarznąć.
UŻYTECZNE ZALECENIA DOTYCZĄCE
PRZEDŁUŻENIA TRWAŁOŚCI
AKUMULATORA
W celu uniknięcia szybkiego rozładowania akumulatora
i przedłużenia jego trwałości, należy przestrzegać
skrupulatnie następujących zaleceń:
❒parkując samochód sprawdź czy drzwi, pokrywy
i schowki są dokładnie zamknięte, aby uniknąć
pozostawienia włączonego oświetlenia kabiny, lamp
sufitowych;
❒wyłącz lampy sufitowe wewnętrzne: w każdym razie
w samochodzie przewidziany jest system
automatycznego wyłączenia oświetlenia wnętrza;
❒przy wyłączonym silniku, nie pozostawiaj na dłuższy
czas włączonych urządzeń (jak np. radioodtwarzacza,
świateł awaryjnych, itp.);
❒przed jakąkolwiek naprawą instalacji elektrycznej,
odłącz zacisk z bieguna ujemnego akumulatora;
❒dokręć mocno zaciski na biegunach akumulatora.
OSTRZEŻENIE Akumulator utrzymywany przez dłuższy
czas w stanie naładowania mniejszym niż 50% ulega
zasiarczeniu, zmniejsza się jego pojemność
i uniemożliwia tym samym uruchomienie silnika.Ponadto elektrolit w zasiarczonym akumulatorze może
zamarznąć (może to wystąpić już przy −10 °C).
W przypadku dłuższego postoju, patrz „Długi postój
samochodu” w rozdziale „Uruchomienie i jazda”.
Jeżeli, po zakupie samochodu zamierza się zainstalować
akcesoria elektryczne, które wymagają ciągłego zasilania
elektrycznego (alarm, itd.) lub akcesoria, które
przeciążają bilans elektryczny, należy zwrócić się do ASO
Fiata, gdzie specjaliści – poza zasugerowaniem
najbardziej odpowiedniego urządzenia dostępnego
w Lineaccessori Fiat – określą całkowity pobór prądu,
zweryfikują czy instalacja elektryczna w samochodzie
jest w stanie wytrzymać wymagane obciążenie lub czy
konieczne jest użycie akumulatora o większej
pojemności.
Ponadto niektóre z tych urządzeń ciągle pobierają
energię elektryczną także przy wyłączonym silniku,
powodując stopniowe rozładowanie akumulatora.
OSTRZEŻENIE W obecności tachografu, w razie
postoju samochodu wydłużonego o 5 dni, zaleca się
odłączyć zacisk ujemny z akumulatora, aby uniknąć jego
rozładowania.
Jeżeli samochód wyposażony jest w funkcję rozłączenia
akumulatora (wyłącznik), odnośnie do procedury
rozłączania patrz „Wyłączniki” w rozdziale „Poznawanie
samochodu”.
207-230 DUCATO LUM PL 7ed.qxd 6/21/10 6:34 PM Strona 223

224
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZEŃSTWO
URUCHAMIENIE I
JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE I
KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBSUGA I
KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE TECHNICZNE
SPIS TREŚCI
F0N0111mrys. 233
OSTRZEŻENIA
❒W miarę możliwości należy unikać gwałtownego
hamowania, nagłego ruszania, wjeżdżania na chodniki,
w dziury na drodze i różnego rodzaju inne. Długa
jazda po drodze o nierównej nawierzchni może
uszkodzić opony;
❒sprawdzaj okresowo czy na bokach opon nie ma
pęknięć, wybrzuszeń lub nieregularnego zużycia
bieżnika. W takim przypadku, zwróć się do ASO
Fiata;
❒unikaj jazdy przeciążonym samochodem: może to
spowodować poważne uszkodzenie kół i opon;
❒jeżeli opona ulegnie przebiciu zatrzymaj się
natychmiast i wymień ją, aby uniknąć uszkodzenia
samej opony, obręczy, zawieszeń i układu
kierowniczego;
❒opona starzeje się także, jeżeli jest mało używana.
Pęknięcia gumy na bieżniku i bokach są oznaką
starzenia się. W każdym razie, jeżeli opony używane
są dłużej niż 6 lat, konieczna jest ich kontrola przez
wyspecjalizowany personel. Pamiętaj także
o starannym sprawdzaniu koła zapasowego;
❒w razie wymiany montować należy zawsze nowe
opony i unikać opon niewiadomego pochodzenia;
❒przy wymianie opony stosowne jest również
wymienienie zaworu do pompowania;
❒w celu umożliwienia równomiernego zużycia opon
przednich i tylnych zaleca się zamianę opon co 10
– 15 tysięcy kilometrów, zachowując tę samą stronę
samochodu, aby nie zmieniać kierunku obrotu.
KOŁA I OPONY
Sprawdzaj co dwa tygodnie i przed długimi podróżami
ciśnienie w każdej oponie i w dojazdowym kole
zapasowym: sprawdzenie ciśnienia należy wykonywać na
oponie zimnej i nieobciążonej. Podczas użytkowania
samochodu normalne jest, że ciśnienie wzrasta;
odnośnie do prawidłowej wartości odpowiadającej
ciśnieniu pompowania opon, patrz opis „Koła”
w rozdziale „Dane techniczne”. Nieprawidłowe ciśnienie
powoduje nienormalne zużycie opon rys. 233:
A ciśnienie normalne: bieżnik równomiernie zużyty.
B ciśnienie zbyt niskie: bieżnik zużyty zwłaszcza na
brzegach.
C ciśnienie zbyt wysokie: bieżnik zużyty zwłaszcza na
środku.
Opony powinny być wymienione, gdy grubość bieżnika
zmniejszy się do 1,6 mm. W każdym razie należy
przestrzegać norm obowiązujących w kraju, w którym
się podróżuje.
207-230 DUCATO LUM PL 7ed.qxd 6/21/10 6:34 PM Strona 224

225
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZEŃSTWO
URUCHAMIENIE
I JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE
I KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBSUGA
I KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE TECHNICZNE
SPIS TREŚCI
PRZEWODY GUMOWE
Przestrzegaj terminów kontroli elastycznych przewodów
gumowych układu hamulcowego i układu zasilania
podanych w „Planie przeglądów okresowych”
w niniejszym rozdziale.
Ozon, wysokie temperatury i długi brak płynu
w układzie mogą spowodować utwardzenie i pęknięcia
przewodów z możliwością wycieku płynu.
Konieczne jest ich okresowe sprawdzanie.Przypominamy, że przyczepność kół
samochodu do drogi zależy także od
prawidłowego ciśnienia pompowania opon.
UWAGA
Zbyt niskie ciśnienie może spowodować
przegrzanie opony i poważne jej
uszkodzenie.
UWAGA
Nie należy zamieniać opon po
przekątnej samochodu przekładając je
z lewej strony na prawą i odwrotnie.
UWAGA
Nie należy wykonywać zaprawek
malarskich i suszenia obręczy kół ze
stopu lekkiego, które wymagają stosowania
temperatur wyższych od 150 °C. Właściwości
mechaniczne obręczy mogą ulec pogorszeniu.
UWAGA
207-230 DUCATO LUM PL 7ed.qxd 6/21/10 6:34 PM Strona 225

226
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZEŃSTWO
URUCHAMIENIE I
JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE I
KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBSUGA I
KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE TECHNICZNE
SPIS TREŚCI
F0N0137mrys. 234
Wymiana piór wycieraczek szyby przedniej
rys. 234
Procedura jest następująca:
❒odchyl ramię A wycieraczki i ustaw pióro w taki
sposób, aby utworzył kąt 90° w stosunku do
ramienia;
❒wyjmij z ramienia A pióro B umieszczone przez
nacisk;
❒zamontuj nowe pióro sprawdzając czy zostało
zablokowane.
SPRYSKIWACZE
Szyba przednia (spryskiwacze szyby przedniej)
rys. 235
Jeżeli spryskiwacze nie działają, należy sprawdzić przede
wszystkim czy w zbiorniku znajduje się płyn do
spryskiwaczy (patrz „Sprawdzenie poziomów” w tym
rozdziale).
WYCIERACZKI SZYBY PRZEDNIEJ
PIÓRA WYCIERACZEK
Należy czyścić okresowo gumową część piór
wycieraczek stosując odpowiednie produkty; zaleca się
TUTELA PROFESSIONAL SC 35.
Wymień pióra jeżeli krawędź gumowa jest
zdeformowana lub zużyta. W każdym przypadku zaleca
się ich wymianę raz w roku.
Stosowanie się do poniższych sugestii może zmniejszyć
możliwość uszkodzenia piór wycieraczek:
❒w przypadku temperatury poniżej zera upewnij się
czy gumowa część pióra nie przymarzła do szyby.
W razie konieczności odblokuj ją przy użyciu
produktu zapobiegającego zamarzaniu;
❒usuń śnieg nagromadzony na szybie: poza ochroną
piór wycieraczek unika się w ten sposób przeciążenia
i przegrzania silniczka elektrycznego;
❒nie uruchamiaj wycieraczek szyby przedniej, gdy
szyba jest sucha.
Podróżowanie ze zużytymi piórami
wycieraczek stanowi poważne ryzyko,
ponieważ ogranicza widoczność w przypadku
złych warunków atmosferycznych.
UWAGA
207-230 DUCATO LUM PL 7ed.qxd 6/21/10 6:34 PM Strona 226

227
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZEŃSTWO
URUCHAMIENIE
I JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE
I KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBSUGA
I KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE TECHNICZNE
SPIS TREŚCI
F0N0112mrys. 235
NADWOZIE
OCHRONA PRZED CZYNNIKAMI
ATMOSFERYCZNYMI
Podstawowe przyczyny korozji związane są z:
zanieczyszczeniami powietrza, zasoleniem i wilgotnością
atmosfery (strefy morskie lub klimat chłodny wilgotny)
i sezonowymi warunkami środowiskowymi.
Nie można także lekceważyć ściernego działania pyłu
atmosferycznego lub piasku unoszonego przez wiatr,
błota i tłucznia kamiennego unoszonego przez inne
czynniki. Fiat zastosował w samochodzie najlepsze
nowoczesne rozwiązania technologiczne, aby skutecznie
chronić nadwozie przed korozją.
Oto główne z nich:
❒produkty i systemy lakierowania nadają samochodowi
szczególną odporność na korozję i ścieranie;
❒zastosowano blachy ocynkowane (lub wstępnie
obrobione), posiadające wysoką odporność na
korozję;
❒spryskano spód nadwozia, komorę silnika, wnętrza
nadkoli i inne elementy wyrobami woskowymi
o wysokiej zdolności ochronnej;
❒spryskano materiałami plastycznymi, w zależności od
zabezpieczenia, miejsca najbardziej narażone: progi
drzwi, wnętrza błotników, krawędzie, itp.
❒użyto elementów skrzynkowych „otwartych”, aby
uniknąć skraplania i gromadzenia się wody, która
może ułatwić powstawanie korozji wewnątrz tych
elementów. Następnie sprawdź drożność otworków dysz
spryskiwaczy, ewentualnie udrożnij je używając szpilki.
Rozrzut płynu ze spryskiwaczy regulowany jest przez
nachylenie spryskiwaczy za pomocą śrubokręta,
obracając wycięciem.
Strumienie płynu powinny być skierowane na około
1/3wysokości od górnej krawędzi szyby.
SPRYSKIWACZE REFLEKTORÓW
Sprawdzaj regularnie stan i czystość spryskiwaczy.
Spryskiwacze reflektorów uruchamiają się
automatycznie, przy włączonych światłach mijania,
po włączeniu spryskiwaczy szyby przedniej.
207-230 DUCATO LUM PL 7ed.qxd 6/21/10 6:34 PM Strona 227

228
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZEŃSTWO
URUCHAMIENIE I
JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE I
KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBSUGA I
KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE TECHNICZNE
SPIS TREŚCI
❒przemyć nadwozie gąbką nasączoną roztworem
o małej ilości detergentu, płucząc często gąbkę;
❒opłukać ponownie dokładnie wodą i wysuszyć
sprężonym powietrzem lub zamszem.
Podczas suszenia należy zwracać szczególną uwagę na
elementy mniej widoczne, takie jak wnęki drzwi,
pokrywa silnika, nakładki reflektorów, w których woda
w łatwy sposób może pozostać. Zaleca się nie wstawiać
od razu samochodu do zamkniętego pomieszczenia, ale
zostawić go na zewnątrz, aby ułatwić odparowanie
wody.
Nie myj samochodu nagrzanego przez słońce lub
z rozgrzaną pokrywą komory silnika: lakier może
zmatowieć.
Zewnętrzne części z tworzywa sztucznego powinny być
myte w taki sam sposób, jak normalnie myje się cały
pojazd.
Unikaj parkowania samochodu pod drzewami; krople
żywicy spadające z drzew mogą spowodować
zmatowienie lakieru oraz zwiększają możliwość
rozpoczęcia procesów korozyjnych.
W celu uzyskania lepszej ochrony lakieru, po każdym
myciu wypoleruj go specjalnymi środkami ochronnymi;
gdy lakier ma tendencję do matowienia z powodu
nagromadzenia smogu, należy wypolerować go stosując
specjalne środki, które – poza ochroną – spowodują
także usunięcie głęboko osadzonego brudu.
OSTRZEŻENIE Odchody ptaków muszą być
natychmiast starannie zmywane, ponieważ ich
kwasowość jest szczególnie agresywna dla lakieru. GWARANCJA NA NADWOZIE
Nadwozie blaszane lakierowane objęte jest gwarancją na
wady lakiernicze i gwarancją na perforację blach.
Szczegółowe warunki gwarancji podane są w „Książce
gwarancyjnej”.
ZALECENIA DOTYCZĄCE WŁAŚCIWEJ
KONSERWACJI NADWOZIA
Lakier
Lakier nie tylko spełnia funkcję estetyczną, ale też
ochronną blachy. W przypadku otarć lub pojawienia się
głębokich rys, zaleca się natychmiastowe wykonanie
koniecznych zaprawek w celu uniknięcia powstawania
korozji. Do zaprawek lakierniczych należy używać tylko
produktów oryginalnych (patrz „Tabliczka identyfikacyjna
lakieru nadwozia” w rozdziale „Dane techniczne”).
Normalna obsługa lakieru polega na myciu, którego
częstotliwość zależy od warunków i środowiska, w jakim
samochód jest użytkowany. Przykładowo w strefach
o dużym zanieczyszczeniu atmosfery lub jeżeli
przejeżdża się drogami posypanymi solą przed
zamarzaniem, dobrze jest myć samochód częściej.
Aby właściwie umyć samochód, należy:
❒jeżeli myje się samochód w myjni automatycznej,
zdjąć antenę z dachu w celu uniknięcia uszkodzenia
jej;
❒zmoczyć nadwozie strumieniem wody o niskim
ciśnieniu;
207-230 DUCATO LUM PL 7ed.qxd 6/21/10 6:34 PM Strona 228

229
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZEŃSTWO
URUCHAMIENIE
I JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE
I KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBSUGA
I KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE TECHNICZNE
SPIS TREŚCI
WNĘTRZE
Okresowo sprawdzaj czy pod dywanikami nie zbiera się
woda (ociekająca z butów, parasoli itp.), która mogłaby
spowodować korozję blachy.
Detergenty zanieczyszczają wodę. Mycie
samochodu powinno się odbywać tylko
w miejscach przystosowanych do
gromadzenia i depuracji płynów wykorzystanych
podczas mycia.
Szyby
Do czyszczenia szyb używaj specyficznych detergentów.
Stosuj czyste szmatki, aby nie porysować szyb czy
zmienić ich przejrzystość.
OSTRZEŻENIE Aby nie uszkodzić przewodów grzejnych
na wewnętrznej powierzchni szyby tylnej, należy
przecierać ją delikatnie, zgodnie z kierunkiem przebiegu
przewodów.
Komora silnika
Po każdej zimie dokładnie umyj komorę silnika zwracając
uwagę, aby nie kierować strumienia wody bezpośrednio
na centralki elektroniczne i uchronić właściwie górne
wloty powietrza, aby nie uszkodzić silniczka wycieraczek.
W celu wykonania tych czynności należy zwrócić się do
wyspecjalizowanego warsztatu.
OSTRZEŻENIE Mycie najlepiej wykonywać, gdy silnik
jest zimny i kluczyk w wyłączniku zapłonu znajduje się
w położeniu STOP. Po myciu należy sprawdzić czy
różnego rodzaju osłony (kapturki gumowe i inne), nie
zostały wyciągnięte lub uszkodzone.
Reflektory przednie
OSTRZEŻENIE Podczas czyszczenia elementów
z tworzywa reflektorów przednich, nie używaj substancji
aromatycznych (np. benzyny) lub ketonów (np. acetonu).
Nigdy nie stosuj produktów
łatwopalnych, takich jak eter lub
benzyna rektyfikowana, do czyszczenia
wewnętrznych części samochodu. Ładunki
elektrostatyczne powstające podczas
przecierania lub czyszczenia mogą spowodować
pożar.
UWAGA
Nie należy trzymać butli aerozolowych
w samochodzie: niebezpieczeństwo
wybuchu. Butle aerozolowe nie powinny być
wystawiane na temperatury powyżej 50 °C.
Wewnątrz samochodu nagrzanego przez słońce
temperatura może znacznie przekroczyć tą
wartość.
UWAGA
207-230 DUCATO LUM PL 7ed.qxd 6/21/10 6:34 PM Strona 229

230
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZEŃSTWO
URUCHAMIENIE I
JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE I
KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBSUGA I
KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE TECHNICZNE
SPIS TREŚCI
ELEMENTY Z TWORZYWA
Zaleca się czyścić elementy wewnętrzne z tworzywa
sztucznego szmatką zwilżoną roztworem wody
i detergentu bez środków ciernych. W celu usunięcia
plam tłustych lub trwałych używaj produktów
specyficznych do czyszczenia tworzyw sztucznych bez
rozpuszczalników, nie zmieniających wyglądu i koloru
elementów.
OSTRZEŻENIE Do czyszczenia zestawu wskaźników nie
należy stosować alkoholu lub benzyny.
KIEROWNICA/UCHWYT DŹWIGNI ZMIANY
BIEGÓW POKRYTE SKÓRĄ
Czyszczenie tych elementów musi być wykonane
wyłącznie wodą i mydłem neutralnym.
Nie używaj nigdy alkoholi lub produktów na bazie
alkoholu.
Przed użyciem produktów dostępnych w sprzedaży
specyficznych dla czyszczenia elementów wewnętrznych
samochodu sprawdź uważnie, czytając informacje
podane na etykiecie produktu, czy nie zawierają alkoholi
i/lub produktów na bazie alkoholu.
Jeżeli podczas czyszczenia szyby przedniej przy użyciu
produktów specyficznych dla szyb, krople tego produktu
spadną przypadkowo na kierownicę/uchwyt dźwigni
zmiany biegów, konieczne jest ich natychmiastowe
usunięcie i następnie przemycie tych miejsc wodą
z mydłem neutralnym.
OSTRZEŻENIE Zaleca się, w przypadku stosowania
blokady kierownicy, zwrócić maksymalną uwagę, aby
uniknąć odrapania poszycia skóry. SIEDZENIA I ELEMENTY Z TKANINY
Usuń kurz miękką szczotką lub odkurzaczem. Aby
dobrze oczyścić pokrycie welurowe, zaleca się zwilżyć
szczotkę.
Przetrzyj siedzenia gąbką nawilżoną roztworem wody
i detergentu neutralnego.
Pokrycia z tkaniny w samochodzie są
bardzo trwałe przy normalnych
warunkach użytkowania. Tym niemniej
należy absolutnie unikać długotrwałego ocierania
ubraniem posiadającym sprzączki metalowe,
guziki ozdobne i/lub podobne, które w sposób
miejscowy i jednostajny mogłyby spowodować
przetarcie włókna i w konsekwencji uszkodzenie
pokrycia.
207-230 DUCATO LUM PL 7ed.qxd 6/21/10 6:34 PM Strona 230

231
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZE¡STWO
URUCHAMIENIE
I JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE
I KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBS¸UGA
I KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE
TECHNICZNE
SPIS TREÂCI
F0N0333mrys. 236
H Maksymalna dopuszczalna masa na drugiej osi
(tylnej)
I Typ silnika
L Kod wersji nadwozia
M Numer na części zamienne
N Skorygowana wartość współczynnika dymienia.
DANE TECHNICZNE
DANE IDENTYFIKACYJNE
Zaleca się wziąć pod uwagę poszczególne oznaczenia.
Dane identyfikacyjne wytłoczone są i przedstawione na
poniższych tabliczkach:
❒Tabliczka znamionowa z danymi identyfikacyjnymi;
❒Oznaczenie nadwozia;
❒Tabliczka identyfikacyjna lakieru nadwozia;
❒Oznaczenie silnika.
TABLICZKA ZNAMIONOWA Z DANYMI
IDENTYFIKACYJNYMI rys. 236
Umieszczona jest na poprzecznicy przedniej
w komorze silnika i zawiera następujące dane:
B Numer homologacyjny
C Kod identyfikacyjny typu pojazdu
D Kolejny numer fabryczny nadwozia
E Maksymalna dopuszczalna masa samochodu
z pełnym obciążeniem
F Maksymalna dopuszczalna masa samochodu
z pełnym obciążeniem i przyczepą
G Maksymalna dopuszczalna masa na pierwszej osi
(przedniej)
231-276 DUCATO LUM PL 9ed.qxd 15-04-2011 8:49 Pagina 231

232
POZNAWANIE
SAMOCHODU
BEZPIECZE¡STWO
URUCHAMIENIE I
JAZDA
LAMPKI
SYGNALIZACYJNE I
KOMUNIKATY
W RAZIE AWARII
OBS¸UGA I
KONSERWACJA
SAMOCHODU
DANE
TECHNICZNE
SPIS TREÂCI
F0N0160mrys. 237F0N0338mrys. 239
F0N0162mrys. 238
OZNACZENIE SILNIKA
Jest wytłoczone na bloku cylindrów i podaje typ
i kolejny numer fabryczny. TABLICZKA IDENTYFIKACYJNA LAKIERU
NADWOZIA rys. 237
Umieszczona jest na poprzecznicy przedniej
w komorze silnika i zawiera następujące dane:
A Producent lakieru.
B Nazwa koloru.
C Kod koloru Fiata.
D Kod koloru do zaprawek lub ponownego
lakierowania.
OZNACZENIA NADWOZIA rys. 238
Umieszczone są odpowiednio: jedno na nadkolu
wewnętrznym po stronie pasażera A rys. 238, drugie na
części dolnej szyby przedniej rys 239.
❒typ samochodu;
❒kolejny numer fabryczny nadwozia.
231-276 DUCATO LUM PL 9ed.qxd 15-04-2011 8:49 Pagina 232